"دل سرمایی" (غزل ) - "شوشل" (شعر محلی بیرجندی )
ساعت ٧:٢٦ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/۱٠/٢۱  کلمات کلیدی: شعر محلی ، شعر معاصر ، فرهنگ عامه ، شعر بیرجندی

((دلِ سرمایی))                       سعید عندلیب

 

به بال موج می بندم دل دریایی خود را

به رقص شعله می بخشم تب شیدایی خود را

به گرمای تو دل خوش کردم ای محبوب خورشیدی

که نزدیک تو آوردم دلِ سرمایی خود را

تو را در ازدحام شهر بی تدبیر گم کردم

چنان که در میان لال ها گویایی خود را

نهانگاهِ غمِ پیدا و پنهان می شوم بی تو

و در چشم تو پنهان می کنم پیدایی خود را

سحرگاهان که خالی می کنم از خویشتن، خود را

دوباره از غمت پر می کنم تنهایی خود را

میان کوچه های خلوتِ بن بستِ بی برگشت

به پیری داده ام انگیزه ی برنایی خود را

به طوفان نگاهت می دهم بید قرارم را

وَ بر هم می زنم آرامش رؤیایی خود را

به صحرا می روم با شاپرک ها جست و جویت را

به کُردِ* خانه می آرم گل صحرایی خود را 
                 

                       **********

* کُرد: کرت، باغچه ی خانگی که در آن گل می کارند (واژه نامه ی گویش بیرجند ، دکتر جمال رضایی)

 

و این هم شعری به لهجه ی محلی ودر آغاز

سخنی با مخاطبان عزیز گویش بیرجندی:

تعداد مصوّت ها در گویش بیرجندی بیشتر از مصوّت های زبان فارسی است.

و غیر از شش مصوّت ( --َ ) ، ( --ِ ) ، ( --ُ ) ،( آ )،  ( ای ) ،( او ) و دو مصوّت مرّکب

( اِی )  مثل" نی" و" کی "

 و( او )  مثل  " نو" و " جو " که در زبان فارسی هم هست ،

سه مصوّت کشیده وجود دارد که در فارسی نیست . این مصوّت ها عبارتند از :

( َ  ) ی کشیده با نشانه ی( اَ اْ ) مثل : سَاْ ده  { ساده }

( --ِ ) ی کشیده با نشانه ی ( اِ اْ ) مثل  : اِاْساس { احساس }

(--ُ ) ی کشیده با نشانه ی ( اُ اْ ) مثل : شُاْنه { شانه}

که این مصوّت ها دو برابر مصوّت های کوتاه کشش صوتی دارند ومعادل  مصوّت بلندند

که در شعر می توانند جایگزین یکدیگر شوند.

نشانه های آوا نگاری :

صامت ها :  ب : b پ :  p ت:  t ث : s  ج :   j  چ : č  ح :  h   خ : x   د : d  ذ :  z  ر :r

                ز :   z ژ :  ž  س : s ش :  šص: s  ض :   z ط :  t  ظ : z    غ : q  ف :  f

               ق :  q  ک: k     گ :  g    ل :  l م : m ن:  n  و :  v ه :  h   ی :  y  

مصوّت ها :     

       کوتاه : ( --َ ) :   a    (--ِ ) :  e   ( --ُ ) :o

       بلند :    ( آ ) :    â   ( ای ):   i    ( او ):  u

      مرکّب :( او) :     ow  ( اِی ) :ey

     کشیده : ( اَ اْ ) :    ā  ( اِ اْ ) :    ē  ( اُ اْ ) :ō

 

 

 

 

<< شوشل>>

 

1)همه‌ چی‌ بی‌ حساب‌ یخ‌ بسته

‌چشمه‌ی‌ آفتاب‌ یخ‌ بسته‌

2)خُش‌ْ (ک‌) شده‌ پَاْزِلیک‌ْ توی‌ِ هوا

پر و بال‌ عقاب‌ یخ‌ بسته‌

3)دال‌ رَ اِی‌ هوا مِدَرُّاْنَه

‌اَاْتِش‌ از اضطراب‌ یخ‌ بسته‌

4)توی‌ِ سرما مِیُاْن‌ِ اِی‌ برفوْ

پا خو سَاْل‌ِ جِراب‌ یخ‌ بسته‌

5)سیل‌ْ دَاْرَه‌ دَ طاق‌ِ بیخ‌ِ اُجاق

‌دینه‌ شیشَی‌ گلاب‌ یخ‌ بسته‌

6)وَاْمِلَرزه‌ گُلُاْن‌ِ رو قَاْلی

‌عکس‌ِ بَاْبا دَ قاب‌ یخ‌ بسته‌

7)اَو دِماغ‌ِ تِرِخ‌ زده‌ شُوشَل

‌اشک‌ِ چَاْش‌ِ رِباب‌ یخ‌ بسته‌

8)تُو خَزینه‌ مِیُاْن‌ِ اَوْیُن‌ْ داغ

‌دینه‌ سِدْ بوتراب‌ یخ‌ بسته‌

9)نُو مِیُاْن‌ِ تَنورِ تَاْبیده‌

هَوْلَکی‌، پر شتاب‌ یخ‌ بسته‌

10)توی‌ِ دِاْکُوْ پَلو شده‌ یخ‌ مک

‌روی‌ِ مَلْقَرْ کباب‌ یخ‌ بسته‌

11)یخ‌ زده‌ توی‌ِ کلّه‌ مغز و سواد

عِلْم‌ توی‌ِ کتاب‌ یخ‌ بسته‌

12)سَر کُو تو زمهریرِ دل، بنگر

عشقِ عالی جناب یخ بسته

13)خَوْ مِدیدُم‌ که‌ جبرئیل‌ مِگُفت

‌دَ جَهنَم‌ عذاب‌ یخ‌ بسته‌

14)چَوْ بُوْ دینه‌ که‌ باش‌ خَاْطِرْ جَاْم

‌دَ بهشت‌ هم‌ ثواب‌ یخ‌ بسته‌

15)بوی‌ یخ‌ وَاْزَنه‌ زِ شِاْرِ «سعید»

دگه‌ شِاْرُاْن‌ِ ناب‌ یخ‌ بسته

 

برای دریافت فایل صوتی شعر با صدای شاعر لطفا" روی نشانی زیر کلیک کنید. 

 <embed src="<a href="http://www.uplooder.net/cgi-bin/dl.cgi?key=ac8d7320e407babc1a4dc12871a6dee9/" width="75" height="43" autostart="true" volume="50">

آوانگاری شعر محلی "شوشل"

šušal

 

1 ) Hame či bi hesâb yax baste

Češmeye  âftâb yax baste

2  ) xoš šode pāzelik tuye havâ

Paro bale oqâb yax baste

3  ) dâl re i havâ medarrōne

Āteš az ezterâb yax baste

4  ) tuye sarmâ meyōne I barfo

Pâ xo sāle jerâb yax baste

5  ) sayl dāre datâqe bixe ojâq

Dine šišay golâb yax baste

6  ) vā melarze golōne ru qāli

Akse bābâ da qâb yax baste

7  ) ow demâqe terex zade šušal

Aške čāše rebâb yax baste

8  ) tu xazine meyōne owyon dâq

Dine sed buterâb yax baste

9  ) no meyōne tenure tābide

Howlaki poršeta yax baste

10 ) tuye dēko palow šode yaxmak

Ruye malqar kabâb yax baste

11 ) yax zade tuye kalle maqzo savâd

Elm tuye ketâb yax baste

12 ) sar ko tu zamharire del bengar

Ešqe âlijenâb yax baste

13 ) xow medidom ke jebrail mogoft

Da jehannam azâb yax baste

14 ) čow bo dine ke bâš xāterjām

Da beheštam savâb yax baste

15) buye yax vāzane ze šēre” saeid”

Dege šērōne nāb yax baste

  

 

برگردان شعر "شوشل" به زبان فارسی معیار :   (( قندیل یخی))

 

1-همه چیز بی حساب یخ زده  / چشمه ی آفتاب یخ زده .

2-پرستو در هوا خشک شده /پر وبال عقاب یخ زده .

3-درخت را {سردی} این هوا می ترکاند/آتش از اضطراب یخ زده .

4-توی سرما، میان این برف ها/پا که سهل است جوراب یخ زده .

5-تماشایی ست که در طاقچه ی کنار بخاری/دیروز شیشه ی گلاب یخ زده .

6- گل های روی قالی به خود می لرزند/عکس بابا در قاب یخ زده .

7-آب بینی تِرِخ(اسم خاص)قندیل بسته / اشک چشم رباب یخ زده .

8-توی خزینه میان آب های داغ/ دیروز سیدابوتراب یخ زده .

9-نان میان تنور تافته/هول هولکی وشتابزده یخ زده .

10-توی دیگ ها پلو یخ مک شده /روی منقل کباب یخ زده .

11-توی سر مغز و سواد یخ زده/وعلم توی کتاب یخ زده .

12-به زمهریر ِ دل سر بزن وببین که عشق عالی جناب یخ زده .

13-خواب می دیدم که جبرئیل می گفت :/" در جهنم عذاب یخ زده ."

14-دیروز شایع بود که خاطر جمع باشید/ در بهشت هم ثواب یخ زده .

15-بوی یخ از شعر "سعید" می زند/ دیگر شعرهای ناب یخ زده .

 

 

 

لغات و اصطلاحات :

پازلیک pāzelik  : پرستو

دال dâl :دار ، درخت

مدررانه medrrōne: می ترکاند

سیل sayl : سیر ، تماشا

بیخ bix: کنار

دینه dine :دیروز

واملرزه vāmelarze : به خود می لرزد

ترخ terex  :اسم خاص ( نام دختر )

شوشل šušal  : قندیل یخی

ملقر malqar: منقل چو :čow : چو ، شایعه