آیه های سخندانی (قصیده ی خراسانیه در معرفی چهره های برتر خراسان بزرگ)

 

باسمه تعالی

مقدمَه‌ای بر قصیده‌ی خراسانیَه

به شهادت تاریخ، سرزمین ادب‌پرور و هنرخیز خراسان از روزگاران گذشته تا به امروز دانشی‌مردان سترگ و فرهنگ‌مداران فرهیخته‌ی بزرگی را در دامان پرمهر خود پرورانده است که از مفاخر علم و ادب و هنر ایران و جهان به شمار می‌روند. ظهور اندیشمندان، شاعران و ادیبانی چون رودکی، ابن‌سینا، فردوسی، خیّام، ناصرخسرو، سنایی، مولوی و... همچنین وجود سبکی در شعر فارسی به نام «خراسانی» نشانه‌ی پایگاه بلند و جایگاه منیع و رفیع خراسان در فرهنگ، هنر و دانش باشکوه این سرزمین است.

شاید اگر هجمه‌ی تمدّن‌سوز قوم وحشی مغول نبود، خراسان جایگاهی بس رفیع‌تر از آن‌چه امروز شاهد آنیم، داشت. با این وصف خراسان همچنان از اقطاب شعر و ادب ایران است و سیلاب کوهسار فرهنگ و ادب و هنرش بر پهن‌دشت اندیشه‌ها جاری.

و قصیده‌ی خراسانیّه معرفی ستارگانی‌است که از اعصار گذشته در آسمان علم و هنر و فرهنگ این خطّه از میهن عزیزمان پرتو افشانده‌اند و چونان آذرخشی نورافشان و شتابان از سر زمانه گذشته‌اند تا نام خراسان را چون نگینی درخشان بر انگشتری زمان همواره جاودان سازند.

و امروز که زمزمه‌ی مصادره‌ی نام‌های آشنا و چهره‌های برجسته‌ی فرهنگ و ادب و هنر ایرانی را از گوشه و کنار می‌شنویم، بر ماست که با ارج نهادن به میراث‌ فرهنگی خود خدمات ارزنده‌ی بزرگانی را که باعث و بانی سربلندی و سرافرازی ایران عزیز در پهنه‌ی گیتی  بوده‌اند، قدر بدانیم و در شناساندن چهره‌ی تابناک این بزرگ‌مردان تلاش کنیم.باشد که از این رهگذر بخش ناچیزی از رسالت سترگ و مسؤولیت بزرگ خود را در قبال فرهنگ و ادب پارسی ادا کرده باشیم.         ان شاء الله.

 

 

قصیدة خراسانیّه

در معرفی چهره‌های برتر خراسان بزرگ

 

«آیه‌های سخندانی»

سید سعید عندلیب

 

ای  عـنـدلـیـب  مـسـت   گـلستانی
با من  بـیا به بـزم  غزل  خوانی
بـنـشـین به سبـزه‌زار دو چـشمـانـم
بر سبـزه ‌های  خستـه‌ی  بارانی
پــرواز کـن بـه عـرشِ حـضـور دل
از این  حضیـض عالـم نـفسانی
از سـنـگـلاخ ظـلـمـت دل، امــروز
جوشـد مـگر که چشمةی حیوانی
رو کــن بـه سـوی گـلشـن دانـایـی
بـگـذر از ایـن خـرابـة نـادانـی
چـون بـوم در خـرابِ جـهان منشین
ای عـنـدلـیـب روضـةی رضوانی
دسـتـان‌ســرای شـاخةی طـوبـی شـو
در روضـةی بـهـشـت مـسلـمانی
مــا وارث صـلابــت انــسـانــیــم
احـیـاگـر فـضـایـل انـسـانــی
مــیــراث ‌دار حــرمــت قــرآنـیـم
بـا آیــه‌هـای مـحـکـم قـرآنـی
شـور حـمـاسـه‌هــای خـراسـانـیـم
بـا صـد سـفـینه شعر خـراسانی
شـاگـرد کــم‌تــریــنِ دبـسـتـانـنـد
مـا را هـزار"صـائـب" و "خـاقانی
"
«فـردوسـی» از دیـار خـراسـان شــد
احـیـاگــر اصــالـــت ایــرانــی
«حافظ» بـه لـطـف اهل خراسان کرد
تـفـسـیـر آیـه‌هـای سخنـدانـی
[1]
از سـرزمـیـن پـاک خراسان خـاست
"آزادةی مــجـاهــد یـمـگــانـی"[2]
چون در عروق، خون خراسان داشت
بگذاشت مدح و خدمت دیوانی
در پـای خـوک‌هـای سـخـن‌نـشناس
نـنـمـود ایـن بـزرگ دُر افشانی
[3]
درویــش فـقــر عـشـق نــیـالایــد
دسـت طـمـع به سـفرةی سلطانی
بـنـشـسـتـه‌انـد اهـل ادب بـسـیــار
بـر خـوان شهر عشق به مهمانی
بـر خـوان شـعـر نـغـز خـراسـان بـود
بـنشسته صد «بهایی» و «قاآنی»
ایـنـجـا «دقیقی
[4]» و «اسـدی[5]» بـودنـد
دُرج حـماسـه را دُر غـلتـانـی
اســــتــاد نـامــدار «بــخــارایــی
[6]»
بـر آچ
[7] عـشق، لـعل بدخشانی
آیــیـنـةی جـمـال خــراســان راســت
صـد چهـرةی
" بـدیـع فـروزانـی"[8]
چـــونــان «ادیــب[9]» دُرج ادب دارد
در گـنـج عـشق صد گهرِ کانی
«ابـن یـمیـن»،« ظـهـوری تـرشـیـزی»
بـا«رونی
[10]» و «عماد خراسانی»
«اسـرار»
[11] با «نـظـیـری نـیـشـابـور»[12]
با «انوری»، «کسایی» و‌‌ «واشانی»[13]
مـــردان نـــامـــدار خـــراســانـنـد
اسـتـاد  شـاعـران   سـپـاهـانـی
نــام‌آوران شــعـر هـمـیـن خـاکــنـد
«جامی» و هم «حکیم قهستانی»
[14]
از «کـاتـبـی»[15] شـکـفـتـه بـه نـیشابور
صـد باغ شعر پرگل و ریحانی
«یـغـمـا»
[16] بـه خـشت‌مالی خود بنمود
تسـخیـر قصـر شعر به آسانـی
عـطــار شـهـر عــشـق بــســی دارد
آثــار جـاودانــی عـرفــانــی
از «بـوسـعـیـد مـهنه» به جا مانده‌است
بـس آیـه‌هـای روشـن نـورانی
بـا نـثـر «بـیـهـقـی» نـشـود هـمسنگ
زیـبـا نـوشتـه‌های «فـراهانی»
[17]
«امیّد»[18] شعر و ذوق و هنر این‌جـاست
آن پـر فـروغ شمـع شبـستانی
«ثالث» اگر چه بود، چو خود کم داشت
در دهـر ایـن یـگانـةی مـا ثـانی
این‌جا «بـهارِ»
[19] شعر و ادب بشـکفـت
با جـلوه‌هـای لالـة نـعـمـانـی
آن عــنــدلــیــب گـــلشـــن آزادی
دستـان‌سـرای دار خوش‌الحانی
چـون پـاسـدار حـرمـت مـیـهن بـود
بــر او درود تــا ابــد ارزانـی
«ابـن حُـسـام»
[20] بــود از ایـن سـامـان
با اعـتقـاد ثـابـت «حـسّانی»
[21]
فـــرزانـــگــان نــامـــی دانــشــور
باحـکمت و درایت «فرزانی»
[22]
در آســمـان عـشـق درخــشــیـدنـد
چون «احمدی»
[23]، «رضایی»[24] و «رضوانی»[25]
آزادگــان مــلـک ســخـــن ســـنــجـی
نــام‌آوران نـــخــبــة ایــمـــانـــی،
آنـان که صـیـت شهـرتــشـان رفـتــه‌سـت
تــا ســرزمــیــن تـازی و عـثمـانی،
هـــمـــواره از زبــــان دری کـــردنـــد
در ســنــگر کـــلام نــگـهــبـانــی
آوازةی «حــبــیــب خــراســانــی» ســت
بـر چـرخ عـشـق، کـوکـب کـیـوانی
دُرواژه‌هــای شــعـر «فـروغـی»
[26] هـسـت
بـر دشـت عـشـق گـوهـر نـیـسـانی
نـام «شـهـیـد»
[27] و «مـولـوی» بـلـخی ست
زیـــنـــت‌فــزای لــوحِ ادب‌دانــی
نـقـش مـدیـح «عـنـصـری بـلـخـی»‌سـت
بـــر تـــارک مـــدایــح ایــرانــی
در مــلــک نــطــق «رابــعــه»
[28] را بـایـد
بــانــوی اوّلــیــنِ ســخــن، دانـی
رمــز غــرور مــکــتــب احــرار اســـت
اشـعـار «سـیـف» شـاعـر فـرغـانـی
گــر «رودکـــی» ســـرود وطـن خـوانـد
مـانـنـد«نـصــر
احــمـــد سـامـانـی»،
ای رفــتــه، تــا دیــار خــراســان بــــاز
بـی‌مـوزه رخـشِ عـشـق بـتـازانی
[29]
عـاشـق ســرای مــلـک خـراسـان راسـت
صـد چـهـره بـه ز یـوسـف کـنعانی
صـد «یـوسـفـی»
[30] ز مـهد خراسان خاست
ده‌هــا «شــریــعــتــی مـزیـنـانـی»
«آخـــونـــد نـــامـــدار خـــراســانــی»
آن بـی‌بـدیــلِ عـــالــم امـکـانــی
«خـواجه نـصیر» و «خـواجـه نـظام‌الـملک»
در بــحــر عـلـم گـوهـر عـمّـانـی
«عـبــدالـعـلی»
[31] نـجــومــی دانـشـمـنـد
در بـرج عـلـم اخـتــر رخــشـانـی
«خـوارزمـی»
[32] و «بـخـاری»‌[33] و «جارالله»[34]
بـاعــالــمـان دودةی «جــیـهـانـی»[35]
«پـیر هـرات»[36] و «ادهـم»[37] و «زین‌الدین»[38]
«افلاکی»[39]و «قشیری»[40] و «خرقانی»[41]
با «ژنـده‌پـیل»[42] و حضـرت «نـجم‌الدین»[43]
آن عــاشــقــان عــارف ربــّانـــی،
در بــاغ زهــد و دانــش و دیــن بــودنـد
مـرغـان خـوش‌قـریـحـة ی بــسـتـانـی
«قـاضـی حمید»
[44]و«عمعق»[45] و «بوریحان»[46]
«اسـکـافـی»[47]و «مـحـمـد درغانی»[48]،
«بـلـخـی»
[49] و «بـوعـلی»[50] و «ابوالعبّاس»[51]
بـا «بـلـعـمـی» خـدیـو سـخـن‌بـانی،
«فـارابـی»
[52] و «ثـعـالـبـی»[53] و «وطـواط»[54]
بـا «بـوسـعـیـد مـروی سـمـعـانی»[55]،
«خـوافی»
[56] و «سوزنی»[57] و‌ «عمید‌الملک»[58]
«هجویری»[59]و«خجندی»[60]و «بغلانی»[61]،
«دبـوسـی»
[62] و «نـظامـی»[63] و «مـیمنـدی»[64]
بـا «حـیرتی»[65]،«معزّی»[66]‌ و «برهانی»[67]،
«فـیِـّاض»
[68] و «هـادوی»[69] و «جـوینـی»[70]ها
بــا «احــمــد مــحـمـّد مـیـدانـی»
[71]،
در خــاک تــابــنـــاک خــراسانـنـد
دُردانــة ی دفــایــن پــنــهــانــی
و آن عــالـم یــگـانـه‌ی «گـازاری»
[72]
پـویـنـده‌ی طـریـقـت سـلـمانی،
بـا «آیـتـی»
[73] فـقـیـه سـخـن‌گـسـتـر
آن آیـت سـتـوده‌ی ســبـحـانـی،
از ســرزمــیــن عــلـم خـراسـانـنـد
وارســتــگـان فـاضـل روحـانـی
بـودنـد «کـاشـفـی»
[74] و «غـزالـی‌»[75]ها
از عـالـمـان نـخـبــه‌ی استــانـی
مــانــنـد «دکــتـر آیـتـی»
[76] مـرحـوم
هـمـچـون «مـطـهـری» فـریـمانی
در مــکــتـب حـقـایـق دیـن بـودنـد
پــیـــران رازدارِ دبــسـتـــانــی
چـون صـاحـب «مـلل وَ نحل»
[77] داریم
مــردان دانــشــی بــه فـراوانـی
"لـقـمـانِ سـرفـراز سـرخـسی"[78] بود
در بـاغ عـشـق ســرو خـرامـانـی
از پـرتـو «سـراج»
[79] و «سـنـایی»[80] شد
ظـلـمـت‌سـرای دهـر چـراغـانـی
امــروز نــام حــکـمــت «خـیـّامـی»
گـردیـده رشـکِ حـکـمت یونانی
از «شـیـخ تـوسـی» آیـت ربـانـی‌ست
تـفـسـیـر آسـمـانـیِ «تـبـیانی»
[81]
کـرده‌سـت «سـعـد نـامـی تـفـتـازان»
تـفـسیر صـرف
"عالم زنجانی"[82]
در خــاک ایــن دیــار فــراوانــنــد
گـنـجـیـنـه‌هـای پـردُر و مرجانی
در پـهـن‌دشـتِ قـحـطـی هـر فـریـاد
در روزگـار بـی‌سـر و سـامـانـی،
سـامـانِ مـام مـیـهـن از ایـن بوم است
در الـتـهـاب نـقـطـه‌ی پـایــانـی
گُــردان «ســربــدار» و «ابـومـسـلـم»
بـا تــیـغ آب‌دیــدة عــریــانـی،
کــردنــد پــاک، دامــن مــیــهـن را
از یــاغــیــانِ ظـالـم طـغـیـانـی
صـد افـتـخـار اهـل خـراسـان راسـت
زیـن چـهـره‌هـای بـرتـر کـیهانی
«شمس‌الشموس»
[83] ملک خراسان است
ایـ

/ 0 نظر / 38 بازدید